Verduurzaming van de industrie: zonder licence to operate geen transitie
Verduurzaming van de industrie. Dat is een opgave waar wij bij Publyon SOM dagelijks aan werken. Het gaat over grote, ingrijpende veranderingen: overstappen op duurzame energie, het vervangen van vervuilende installaties door schone technologie en het aanpassen van de manier waarop bedrijven werken.
Wat wij in al deze trajecten zien? Verduurzaming van de industrie gaat niet alleen over techniek, wettelijke vergunningen en investeringen. Net zo cruciaal is het versterken van de social licence to operate: het maatschappelijk vertrouwen, draagvlak en mandaat om als bedrijf te kunnen blijven opereren. Bijvoorbeeld van omwonenden, de overheid en werknemers.
In een dichtbevolkt land als Nederland ligt industrie vaak pal naast woonwijken. Waar fabrieken vroeger een bron van trots en werkgelegenheid waren, overheersen nu bij veel omwonenden zorgen over de gezondheid en de leefomgeving. Die realiteit kun je niet negeren als je serieus werk wilt maken van verduurzaming. En daar leveren wij als omgevingsmanagers onze bijdrage.
Tata Steel: cruciaal voor Nederland, onder grote druk
Een voorbeeld waar dit alles samenkomt, is Tata Steel in IJmuiden. Een bedrijf op een kantelpunt in zijn geschiedenis. De staalindustrie is van groot nationaal belang, maar staat tegelijkertijd voor een enorme verduurzamingsopgave.
Al meer dan drie jaar probeerde de Nederlandse overheid zogenoemde maatwerkafspraken te maken met Tata Steel. Met zo’n afspraak en de financiële steun die daarbij hoort, kan het bedrijf versneld overstappen op groen staal. Dat zou niet alleen de CO₂-uitstoot drastisch verminderen, maar ook de uitstoot van schadelijke stoffen op korte termijn terugbrengen.
Financiële problemen en pijnlijke keuzes
Tegelijkertijd verkeerde Tata Steel in zwaar weer. Binnen Europa behoorde het bedrijf tot de financieel slechtst presterende staalproducenten. Een stevige reorganisatie was onvermijdelijk. Dat betekende niet alleen grote veranderingen binnen de organisatie, maar ook het verdwijnen van meer dan duizend arbeidsplaatsen.
Die keuzes waren niet alleen noodzakelijk voor het bedrijf zelf en het moederbedrijf in India, maar ook voor de Nederlandse en Europese overheden. Zij wilden voorkomen dat staatssteun zou leiden tot oneerlijke concurrentie ten opzichte van andere Europese staalproducenten.
Milieudruk en afnemend maatschappelijk draagvlak
Daarbovenop kwam de toenemende druk vanuit toezicht en samenleving. De Omgevingsdienst legde ongekend hoge dwangsommen op om de uitstoot van schadelijke stoffen terug te dringen. Bij één bedrijfsonderdeel, de cokes- en gasfabriek 2, dreigde zelfs intrekking van de vergunning als de situatie niet binnen een jaar zou verbeteren.
Ook het maatschappelijk draagvlak stond zwaar onder druk. Hoewel veel mensen in de regio trots blijven op de fabriek en de rol die Tata Steel speelt in de regionale economie en werkgelegenheid, maken bewoners en milieuorganisaties zich grote zorgen over de gezondheids- en natuurrisico’s. Dat bleek onder meer uit tientallen rechtszaken, dwangsommen en aangiftes.
Voor de overheid was het helder: deze vraagstukken moesten worden aangepakt om met vertrouwen miljarden te kunnen investeren in de verduurzaming van het bedrijf.
Onze rol: vertrouwen herstellen en afspraken afdwingen
Tegen deze achtergrond werden wij gevraagd om Tata Steel te adviseren en te ondersteunen bij de maatwerkonderhandelingen met de overheid. We wisten waar we aan begonnen. Een collega had kort daarvoor al tijdelijk de rol van omgevingsmanager overgenomen, maar deze opdracht ging verder.
Het draaide om strategisch advies over: welke interventies zijn nodig om het vertrouwen van stakeholders te herstellen? Hoe vertaalt zich dat naar de investeringen die het bedrijf moet maken in verbeteringen van de fabrieken? En hoe vertaal je dat naar harde, concrete afspraken in onderhandelingen met de staat?
Hier kwam veel van onze expertise samen: kennis van draagvlak en weerstand, politiek-bestuurlijke verhoudingen en complexe onderhandelingsprocessen. Met één helder doel voor ogen: als dit zou slagen, zou dat een wezenlijke stap betekenen in de Nederlandse duurzaamheidstransitie.
Een belangrijke mijlpaal
Met volle overtuiging en betrokkenheid hebben we aan dit traject gewerkt. En met resultaat. Op 29 september 2025 ondertekenden het kabinet, de provincie Noord-Holland en Tata Steel de Joint Letter of Intent (JLoI) om de staalproductie in IJmuiden te verduurzamen.
Een belangrijke mijlpaal, die laat zien dat verduurzaming en draagvlak onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Zonder licence to operate geen duurzame industrie. Én zonder duurzame industrie geen toekomstbestendige samenleving. Het was heel bijzonder om daar aan bij te mogen dragen.
Meer lezen over de JLoI? Kijk dan op de website van de Rijksoverheid: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/plenaire_verslagen/kamer_in_het_kort/de-intentieverklaring-met-tata-steel
