Onze collega Youp de Haas is in maart kandidaat voor de gemeenteraadsverkiezingen van De Ronde Venen, waar hij nu raadslid is. Hij kijkt terug op een bewogen periode in de gemeentepolitiek: “Als raadslid word je al snel de diepte ingegooid, omdat de besluiten die genomen worden rechtstreeks van invloed zijn op de leefomgeving van de inwoners. Nu steeds meer taken vanuit het Rijk bij de gemeente zijn neergelegd, voelt elk raadsbesluit als een grote verantwoordelijkheid. Dit vereist een zorgvuldig besluitvormingsproces, maar soms is het ook belangrijk om een sprong de diepte in te maken en in te zetten op een goede besluitvorming. Het ingewikkelde hiervan is dat geen enkel raadslid de waarheid in pacht heeft, aangezien er altijd wel een ander argument te bedenken valt en er een nuanceverschil aan te brengen is. Toch valt het op dat iedereen daar met hetzelfde doel zit: het goed houden en verbeteren van de omstandigheden van de inwoners van de gemeente. Het is een vanzelfsprekend geworden dat hier vaak geen erkenning voor is en dat sommige raadsleden zelfs worden bedreigd, maar dat laat juist zien dat de mensen die deze eervolle taak op zich nemen moedig genoeg zijn om tot een rechtvaardig besluit te komen.”
Youp geeft drie tips aan aanstormende raadsleden:
- Blijf dicht bij de burgers – lokale partijen domineren niet voor niks
Met de gemeenteraadsverkiezingen in het zicht, ontspruit zich een reuring in het lokale politieke landschap: organisaties delen hun zorgen in een position paper, raadsleden plannen meer werkbezoeken in en bestuurders doen voor even een andere pet op om namens hun partij ten tonele te komen. Steevast vinden de gemeenteraadsverkiezingen elke vier jaar plaats en inwoners hebben zo de vastigheid om elke vier jaar te bepalen of de koers van de gemeente de juiste is of dat er een frisse wind moet waaien. Dat laatste gebeurde in 2022, toen er in veel gemeenten een stevige ruk naar ‘lokale kracht’ werd gemaakt: landelijk werd er door bijna 32 procent van de stemgerechtigden gestemd op een lokale partij, een stijging van bijna 4 procent ten opzichte van 2018. Hierdoor kwamen er veel nieuwe raadsleden en wethouders met relatief minder ervaring, wat in de kleinere gemeenten tot ’typische’ perikelen heeft geleid: afsplitsingen, opstappende wethouders en sneuvelende coalities.
- Maak je borst maar nat – gemeenten krijgen steeds meer verantwoordelijkheden en steeds minder geld.
Of de vorm van de lokale politiek met deze gemeenteraadsverkiezingen zal veranderen, is nog maar de vraag. Dat de gemeentebesturen nu veel meer in het licht komen te staan, is echter wel zeker. Door de implementatie van de Omgevingswet zijn gemeenten verplicht inwoners te betrekken bij omgevingsplannen, zodat betrokkenen het makkelijker wordt gemaakt om in te spreken en mee te doen in de besluitvorming. De laatste periode is er in de meeste gemeenten dan ook een Participatiebeleid ingevoerd, waarin omschreven staat wat de grondhouding van een gemeente moet zijn in het tijdperk van verdere democratisering. Daar komt bovenop dat gemeenten steeds meer taken hebben gekregen vanuit het Rijk en de provincie, waardoor een wethouder steeds steviger in de schoenen moet staan en raadsleden zich nog veel beter moeten inlezen. Hiermee voltrekt zich een soort nationalisering van de gemeentepolitiek, waarin de gemeente steeds vaker wordt belast met vraagstukken die landelijk spelen: het inrichten van de ruimte bij een spanning tussen landbouw, industrie en wonen.
- Denk vooruit – de termijn van raadsleden is vier jaar, maar de keuzes die gemaakt worden gaan over een verre toekomst.
Dit is niet niks en vraagt veel van het lokale bestuur om dit allemaal in goede banen te leiden. Het is van groot belang een strategie te bedenken die daadwerkelijk past bij de gemeente, door aandacht te hebben voor de wens van de inwoner en toekomstbestendige beslissingen te nemen. De kunst hierbij is het kunnen vertalen van de regels en normen die worden opgelegd naar een oplossing die in de lokale werkelijkheid past. Dit is precies waar SOM voor nodig is, om juist deze vraagstukken te analyseren en op een manier op te lossen zodat alle betrokken partijen zorg gehoord voelen: alleen met de juiste strategie kan er een rechtvaardige oplossing gevonden worden.
Kortom laten de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 zien hoe groot het gewicht is van het lokale bestuur. Dat vraagt om nabijheid tot inwoners, inhoudelijke scherpte en het vermogen om verder te kijken dan de vierjarige termijn. De ervaringen en tips van Youp onderstrepen dat goede lokale democratie niet vanzelf ontstaat, maar vraagt om moed, zorgvuldigheid en een duidelijke strategie.
